bart Kuipers

Column: Is 2019 het nieuwe 1974?

De overslag van goederen in de Rotterdamse haven liet in 1973 een piek zien met 294 miljoen ton. Het jaar daarop nam de overslag in de haven voor het eerst in de naoorlogse periode substantieel af. Er was sprake van een teruggang met 14 miljoen ton in 1974.

Door Bart Kuipers

Deze teruggang zette door om uiteindelijk in 1984 met 233 miljoen ton op een dieptepunt uit te komen. De overslag in de haven was in één decennium afgenomen met 20 procent. De oorzaken zijn bekend: twee oliecrises, een olieboycot, de islamitische revolutie in Iran, de oorlog tussen Iran en Irak en een wereldwijde recessie. In 1980 was de prijs van olie een factor vijf hoger dan voor 1973, om vervolgens weer in te storten door vooral een sterke vraagreactie. In ons land werden in 1973-1974 autoloze zondagen ingevoerd en de Nederlandse bevolking toonde zich zeer spaarzaam in het energiegebruik.

Vaste wisselkoersen

Wetenschappers van divers pluimage – Angus Maddison en David Harvey zijn persoonlijke favorieten – zien 1973 als het einde van de naoorlogse periode van groei: het einde van de ‘gouden jaren’. In 1974 was sprake van een nieuwe situatie na de oliecrisis en de ontmanteling van het Bretton Woods systeem van vaste wisselkoersen. Daarnaast ontstond een nieuwe inrichting van het economische systeem met grote gevolgen voor arbeidsmarkten, de inhoud van het werk maar ook nieuwe consumptie- en productiepatronen: van massaproductie naar flexibele productie. Deze periode mondde uit in de sterke globalisering van 1990-2008.

Vanaf de dip in 1984 is – met uitzondering van  het crisisjaar 2009 – sprake van een vrijwel voortdurende groei van de goederenoverslag in de Rotterdamse haven tot 469 miljoen ton in 2018. ‘Wanneer komt er opnieuw een jaar als 1974?’ is voor mij een vraag die me al lang achtervolgt; een jaar dat de opmaat vormt tot een structurele periode van daling van de overslag. In 1995 introduceerden de onderzoekers Ruigrok en Van Tulder het concept ‘glocalisatie’: de combinatie van globalisering en localisering: de opbouw van complete productieketens door bedrijven in de drie grote regio’s Europa, Azië en Amerika. Toen voor mij een concept dat mogelijk een vergelijkbare ommezwaai teweeg kon brengen en een nieuw ‘1974’ zou veroorzaken. Achteraf helemaal niets van gemerkt.

Slowbalisation

Maar mogelijk is nu dan toch mogelijk sprake van een structurele ommezwaai vanaf dit jaar. In het Lean-and-Green-scenario van het Havenbedrijf Rotterdam wordt bijvoorbeeld een afname van de overslag van 480 naar 352 miljoen ton in de periode 2020-2040 verwacht: ruim een kwart minder in twee decennia. Dit is een scenario waarin een lage groei van de wereldeconomie en wereldhandel wordt gecombineerd met een hoge snelheid van de wereldwijde energietransitie. Een combinatie van ‘slowbalisation’ – heerlijk begrip van Nederlandse bodem bedacht door trendwatcher Adjiedj Bakas – en de wereldwijde naleving van het Akkoord van Parijs. Wereldwijd? Nee, de VS doen niet mee, maar doen er wel alles aan om de slowbalisation te versterken door een nieuwe Koude Oorlog met China. Ook nu is sprake van een nieuw economisch systeem – CO2-heffing, circulaire economie, ZZP-ers, de gig-economy, etc. – net als in de jaren zeventig. Barrières voor de wereldhandel gecombineerd met de afbouw van fossiele brandstoffen betekenen een structurele daling van de overslag. Ik denk dat ik nu wel gelijk heb: 2019 is het nieuwe 1974!

Auteur: Kim van Dijk

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.